Meurvein Lanneier Lanvaoz

Aozer : Philippe Gouezin / Genver 2019
E-pad pell o deus graet fae an arkeologourien ouzh an Argoad. Ul lec’h meur eo menezioù Lanneier Lanvaoz koulskoude evit a sell ouzh meurvein an neolitik-pad.

Geografiezh ha morfologiezh

Un hir a gribenn greunvaen etre 6 ha 10 km he ledander zo eus ar menezioù-se a sav etre 70 ha 165 metr, o valirañ Arvor Su-Breizh a-hed 90 km eus reter da gornog. Pezhioù rouestladegoù kerreg zo bet stummet er menez-se gant nerzh an dour-red hag an avel o treiñ ar maengreun tenerañ da draezh. Sko oute, alies, e oa bet savet meurvein gant pobladoù an neolitik.

Istor al labourioù

Furchadegoù a voe graet war ar prim gant an arkeologourien gent, Louis Marsille, Ernest Riallan pe c’hoazh Fernand ha Henri de Cussé. Gant ar c’hont de la Fruglaye avat e voe savet ar c’hentañ danevell eus ar furchadegoù bet kaset war-dro un daol-vaen e komun ar Vouster-Logunec’h e 1856. Gant Jean an Haelgouarc’h ha Joël Korneg e voe kaset ar c’hentañ furchadegoù modern.

Perzhioù dibar meurvein Lanvaoz

N’eus ket eus meurvein Lanneier Lanvaoz savadurioù ken meurdezus ha reoù an Arvor. O liesseurted avat an hini a ro talvoudegezh d’ar glad-se. Ha pa n’eo ket ramzel ar pep brasañ anezhe, dibar eo avat o stumm hag ar mod int bet savet, mesk-ha-mesk gant o endro naturel, ar c’herreg all paneveken.

Lec’hioù ar re vev ha lec’hioù an Anaon

Gant lec’hioù a-ratozh eo bet merket kemm armerzhel bras an neolitik diouzh un tu, ha hañvalded sevenadurel pep poblad diouzh un tu all : mein-sav el lec’hioù gouestlet d’ar re vev, bezioù (turumelloù ha taolioù-maen) el lec’hioù gouestlet d’ar re varv. Dre ar mod ma oa bet savet annezioù ar re vev war an hevelep live ha reoù an Anaon e veizer an darempredoù dibar a oa neuze etre an eil rumm hag egile. Merzet e vez ivez levezon an eil savadur war egile, koulz evit ar stummoù ha dibab al lec’h-sevel. Oc’h azasaat ar raktresoù ouzh an dafar a oa el lec’h-mañ-lec’h an hini e veze degaset kemm dibaouez eus an eil savadur d’egile.

Taolioù-maen un trepas oute

Taol-vaen Coëby e Tredion. Aotre gant Philippe Gouezin

Taol-vaen Hardys-Behelleg e Sant-Varsel. Aotre gant Philippe Gouezin.


Taolioù-maen un trepas oute n’eus ket nemeur dioute en Argoad. Kalzik a savadurioù a-seurt-se zo e Lanneier Lanvaoz avat (Coëby e Tredion, Harys-Behelleg e Sant-Varsel). Savadur ar Vein Gozh Ruz e Kolpoù zo div grugell anezhañ : unan zo div daol-vaen anezhi, un trepas ouzh pep hini anezhe, hag eben un daol-vaen anezhi, un trepas outi o kas da veur a logell.

Logelloù krugell Ar Vein Gozh Ruz e Kolpoù, gwelet a-grec’h. Aotre gant Philippe Gouezin

Taolioù-maen mod Bro Angers

E reter departamant ar Morbihan (La-Ville-au-Voyer er Chapel-Karv ha taol-vaen ar Follets e Saint-Gravé) zo savadurioù a seurt gant ar reoù a gaver peurliesañ e broioù Saumur hag Angers. Ar re-se zo dezhe logelloù-sebeliñ skouergornek bras-mat, un trepas berr oute, strishoc’h hag izeloc’h. Kalz eus ar bezioù-se zo lodennet dre ur speurenn-vaen pe dre veur a hini.

Troet eo taolioù-maen Breizh un trepas oute war-zu gevred. Nebeut dioute zo lec’hiet-strizh war ahel ur goursav-heol pe hini ur gedez.

Taolioù-maen e stumm un alez-toet


Taolioù-maen stumm un alez-toet zo e-leizh e Lanneier Lanvaoz. War harzoù uhelgompezenn Lanvaoz emañ ar pep brasañ eus ar bezioù a-stroll-se. N’eus trepas ebet oute. Ul logellig-tre zo avat, hag a gas war-eeun da logell hir ar bez, un dar-dal o stankañ he foñs. Ur grugell zo en-dro d’ar bez d’e zerc’hel mat en sav. Lod dioute zo un nor a-gostez oute. Rouezh eo ar re-se en Arvorig avat.

Alez-toet Bod ar Bleiz e Tredion. Aotre gant Philippe Gouezin

Lod eus an taolioù-maen e stumm un alez-toet zo dezhe mogerioù harp an eil ouzh eben, pep dar anezhe sko he fenn ouzh an hini zo en he c’heñver. Darn anezhe emañ c’hoazh o daroù-to warne (taol-vaen Bod-ar-Bleiz e Tredion). Ken dibar all eo an alezioù-toet e lec’h ma kemer an daroù-sav harp ouzh ar c’herreg (Pont-Bertho ha Maengwenn-Lanvaoz e Plaodren).

An taolioù-maen didrepas

Ar savadurioù bihan-se zo dezho maen plat savet e stumm houarn ur gazeg, o vevenniñ ur gambr skouergorneg stanket he fevare kostez gant ur vogerig mein-pastur (ar roc’h du e koad Kamorzh). 

Taol-maen didrepas ar Roc’h-Du (Ar Chapel-Nevez, 56). Aotre gant Philippe Gouzin

Savet e oant bet war-dro 2 000 kent J-K, en neolitik tostañ. Tammoù priaj ar poderezh kloc’hañval zo bet kavet enne.

Mein-sav


40% eus ar veinveur zo mein-sav anezhe. Savet e oa bet a re-se kazi e n’eus forzh pe lec’h. En o zouez e ranker ober anv eus reoù Boisker, Kêrvarker er Vouster-Logunec’h, Regnon e Plegadeg ha Bignon e Sant-Wionvarc’h.
Savet e oa bet steudad Kerzolan e Langidig gant kantadoù a vloc’hadoù. Hini Korneveg e Kamorzh a oa anezhi meur a zegad daroù bet savet eus an hini izelañ d’an hini uhelañ war ur regenn 400 m.

Evit klozañ ganti

N’eus ket bet kavet kalz a roudoù eus an annezioù, ha n’int ket bet studiet nemeur evit c’hoazh. Stank eo koulskoude al liammoù etre bed ar re vev ha bed an Anaon : e lec’hioù zo e oa bet sujet dibab al lec’h sevel meinveur da eñvor an hendadoù, o terc’hel e-giz-se da hengoun sevenadurel ar boblad.
 

Bibliographie 

  • Giot Pierre-Roland, Monnier Jean-Laurent, L’Helgouach Jean, Préhistoire de la Bretagne, Rennes, Éditions Ouest-France, 1998, 589 p.
  • Gouézin Philippe, Les Mégalithes du Morbihan intérieur. Des Landes de Lanvaux au nord du département, Collection Patrimoine archéologique de Bretagne, Institut culturel de Bretagne,  Laboratoire d’Anthropologie-Préhistoire (UPR 403 CNRS), université de Rennes I, 1994, 127 p.
  • L’Helgouach Jean, Le Cornec Joël, Le site mégalithique de Min-Goh-Ru près de Larcuste à Colpo (Morbihan), BSPF n° 73, 1976, p. 370-397.
  • Joussaume Roger, Des dolmens pour les morts. Les mégalithismes à travers le monde, Hachette, 1985, 400 p.
  • Laporte Luc, Le Roux Charles-Tanguy, Bâtisseurs du Néolithique, Mégalithismes de la France de l’Ouest, Collection Terres mégalithiques, dirigée par J. Tarrête, La Maison des Roches, 2004, 128 p.
  • Laporte Luc, Jallot Luc, Sohn Maïténa, « Mégalithismes en France, nouveaux acquis et nouvelles perspectives de recherche », Gallia Préhistoire n° 53, 2011, p. 289-338.
  • Tinevez Jean-Yves, « La sépulture à entrée latérale de Beaumont en Saint-Laurent-sur-Oust », Revue archéologique de l’Ouest, n° 5, 1988, p. 55-78.

Kinniget gant : Bretagne Culture Diversité