Perzhioù heverk stêrioù Breizh

Aozer : Yves Lebahy / Here 2018
Diouzh ar glaveier, diouzh ma vez miret an dour en douar, ha diouzh ma red hemañ davet ar mor emañ stad ar pourvez-dour. Evit ar glav, ne vank ket e Breizh, peurliesañ. Ar c’hondon, an douaroù hag an torosennadur avat ne sikour ket o doareoù mirout ar mad-se, ken prizius d’an dud ha d’o obererezh.

Rouez an dour a-wechoù

Bezañ zo eus Breizh menezioù kozh, kerreizh o hin, war aodoù Europa ar Meurvor Atlantel. Evit doare ne dlefe ket an tiriad-mañ dioueriñ dour. Sec’hor a vez koulskoude, div wech ar bloaz d’an nebeutañ, ha n’ec’h aio ket an dra-se war wellaat, sur, bep m’ac’h aio an hin war dommaat er bed a-bezh. Ur c’hard nebeutoc’h a c’hlaveier a vefe a-benn fin ar c’hantved-mañ, hervez rak-jedadennoù ar GIEC. Dour e-leizh (eus 800 da 900 mm well-wazh, hervez al lec’h) ha glaveier reoliek zo evit c’hoazh avat.

Rouedadoù-stêrioù liesseurt

Kemmoù bras zo avat eus an eil lec’h d’egile diouzh an torosennadur ha diouzh ar c’hondon. Boas e vezer da enebiñ rouedadoù stêrioù kornog ar Vro ouzh reoù ar reter, a-bep tu d’ur vevenn a c’heller tresañ eus Sant-Brieg da Wened.

Perzhioù heverk rouedad ar stêrioù e Breizh

  • E kornog ar vevenn-se ez eo uheloc’h an torosennadur (250 m well-wazh). Glaveier fonnusoc’h a vez eno (eus 900 mm well-wazh da 1 200 mm er Menez Are hag er Menezioù Du) o kouezhañ hag o redek war ur c’hondon greunvaen na c’hell ket mirout kalz eus an dour-se. Stêrioù berr (nebeutoc’h evit 100 km) eo stêrioù Breizh-izel, fresk-mat o dour, herrek o red, serzh o dinaou, en em daol buan er mor.
  • Er reter eo izeloc’h hag un tamm sec’hoc’h ar vro (800 mm), mein goueledennet (mein sklent) he c’hondon. Ledanoc’h eo rouedad stêrioù Breizh-Uhel (ar Wilun, an Oud, ar Meu hag o adstêrioù), dister o dinaou ha tommoc’h an dour enno en hañv (24-25°).

Un enebiezh all zo avat ha n’end eo ket dister anezhi evit a sell ouzh buhez an dud dreist-holl : ar c’hemm a zo etre dinaou su Breizh ha hini norzh ar Vro, enket etre kein ar Vro ha Mor Breizh. Kalz sershoc’h eo eta stêrioù berr Mor-Breizh, nebeut a adstêrioù dezhe, a red davet ar mor evel stêrioù-froud ar menezioù-uhel (ar Penze, ar Jarlo, al Leger, an Trev, al Leñv, ar Goued, an Argenon, ar C’houenon). Dispartiañ a reont toleadoù bevennet-mat. Er su, er c’hontrefed, en em led stêrioù bihan an arvor atlantel, dezhe nebeut a zinaou ha muioc’h a adstêrioù (ar stêr Aon, an Oded, ar Skorv, ar Blavezh, al Loc’h) ha n’eus ket dioute bevennoù splann etre an eil tolead hag egile. En em deurel a reont holl er mor dre traoñiennoù aloubet gantañ abaoe ar veuzidigezh veur ziwezhañ : an aberioù a vez graet « rias » dioute, diwar ar galisianeg, e su ar Vro.

Bezañ zo eus ar genaouioù-stêr-se, heverk da stêrioù Breizh, ec’honennoù dibar e lec’h en em vesk an douar hag ar mor, fonnus ar vuhez enno ha talvoudus evit an dud hag o obererezhioù.

An Elorn, izeloc’h evit Landerne. Foto gant Riviere-elorn.n2000.fr – Paraflash

Dister ar poullennadoù dour-puñs

Tiriennoù ne vez ket miret mat an dour gant o c’hondon a vez douret gant an holl anezhe avat. Greunvaen pe maen-skent o c’hondonioù, n’eo ket stank ar poullennadoù dour-puñs enno. Er c’hontrefed zoken pa ya war-dro 80% eus an dour-glav d’ar mor e-korf un toullad deizioù (da lâret eo koulz ha 10, 4 milion m3 ar bloaz). N’eus nemet 20% eus ar pourvez-dour naturel hag a zeu eus ar poullennoù dindan-zouar, a gaver e reter ar Vro dreist-holl. E goueledennoù trede hoalad diaz Roazhon, e tachennoù atredek naoz ar Wilun hag e frailhoù don krag Arvorig emañ ar poullennoù nemete a c’heller tennañ ur mad bennak dioute. Er greunvaen avat, ha pa vefe frailhet, ha pa vefe poullennoù don en e gondon, ne vez ket silet ouzhpenn 3mm dour ar bloaz diwar 1m2 ! An dour eta, ha pa vefe puilh ar glaveier, n’eus ket ur gwall bourvez anezhañ e douaroù hag e kondon Breizh.

An Trev e Skiñvieg (22). Foto gant Dour ha Stêrioù Breizh

Kinniget gant : Bretagne Culture Diversité

Dielloù e liamm war Bretania.bzh